اعدام؛ آخرین پناهگاه حکومتی که از آینده میترسد
صبح امروز، بار دیگر خبر اجرای حکم اعدام چند جوان ایرانی، جامعه را در بهت، اندوه و خشم فرو برد. فارغ از نامها و پروندهها، آنچه بار دیگر در برابر افکار عمومی قرار گرفت، پرسشی است که سالهاست بیپاسخ مانده است: آیا طناب دار توانسته است عدالت را برقرار کند، یا تنها به ابزاری برای نمایش قدرت و ایجاد هراس تبدیل شده است؟
اعدام، اگر قرار باشد به نام عدالت اجرا شود، باید آخرین و استثناییترین ابزار حقوقی باشد؛ آن هم در شرایطی که همه معیارهای دادرسی عادلانه، استقلال دستگاه قضایی، حق دفاع، شفافیت و رعایت حقوق متهم تضمین شده باشد. اما هنگامی که افکار عمومی نسبت به روند رسیدگی، حق دسترسی به وکیل، اعترافات اجباری یا فضای امنیتی پیرامون پروندهها پرسشهای جدی مطرح میکند، هر اجرای حکم اعدام نهتنها اعتماد عمومی را بازسازی نمیکند، بلکه شکاف میان حکومت و جامعه را عمیقتر میسازد.
حکومتی که بیش از هر ابزار دیگری به مجازات مرگ متوسل میشود، باید از خود بپرسد که چرا برای حفظ نظم اجتماعی، بیش از آنکه به اعتماد شهروندان، توسعه اقتصادی، آزادیهای مدنی، آموزش، اشتغال و امید تکیه کند، به مجازاتهای غیرقابل بازگشت متوسل میشود.
تاریخ نشان داده است که هیچ جامعهای با گسترش اعدام، به جامعهای آزادتر، امنتر یا عادلانهتر تبدیل نشده است. امنیت پایدار از دل قانون عادلانه، شفافیت، پاسخگویی و احترام به کرامت انسان به وجود میآید، نه از سایه چوبههای دار.
خطاب به حاکمان جمهوری اسلامی
شما سالهاست که از زبان قدرت سخن گفتهاید؛ اما قدرتی که برای اثبات خود ناچار به گرفتن جان انسانها باشد، بیش از آنکه نشانه اقتدار باشد، نشانه بحران مشروعیت و ناتوانی در اقناع جامعه است.
نسل جوان ایران نسلی است که با اینترنت، آگاهی، ارتباط با جهان و آرزوی زندگی بهتر رشد کرده است. این نسل را نمیتوان با ترس اداره کرد. نمیتوان آینده را با مجازات مرگ متوقف کرد. نمیتوان اندیشه را اعدام کرد، امید را به دار آویخت یا خواستههای یک ملت را با احکام سنگین خاموش ساخت.
جوانان ایران سرمایههای این سرزمیناند. آنان باید در دانشگاهها، کارخانهها، آزمایشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، مراکز هنری و میدانهای سازندگی حضور داشته باشند، نه آنکه خانوادههایشان در انتظار آخرین ملاقات، پشت دیوارهای زندان اشک بریزند.
هر جوانی که از دست میرود، تنها یک زندگی پایان نمییابد؛ خانوادهای فرو میریزد، آیندهای نابود میشود و زخمی تازه بر پیکر جامعه باقی میماند.
عدالت با انتقام تفاوت دارد
یکی از مهمترین اصول حقوق بشر این است که کرامت انسانی حتی در سختترین شرایط نیز نباید نادیده گرفته شود. بسیاری از کشورها پس از تجربههای تلخ قضایی، اشتباهات جبرانناپذیر و تحول در نظامهای حقوقی، مجازات اعدام را کنار گذاشتهاند یا اجرای آن را متوقف کردهاند.
دلیل این تغییر ساده است: اگر حتی یک حکم اشتباه اجرا شود، هیچ راهی برای جبران آن وجود ندارد.
از سوی دیگر، پژوهشهای مختلف طی دهههای گذشته نتوانستهاند به اجماع روشنی برسند که مجازات اعدام، بهتنهایی، نسبت به مجازاتهای سنگین دیگر بازدارندگی بیشتری در کاهش جرم ایجاد میکند. به همین دلیل، بسیاری از نظامهای حقوقی به سمت مجازاتهای جایگزین و اصلاح ساختارهای عدالت کیفری حرکت کردهاند.
چرخهای که باید متوقف شود
جامعه ایران بیش از هر زمان دیگری به امید، آرامش، فرصت و اعتماد نیاز دارد. خانوادهها از مشکلات اقتصادی، بیکاری، تورم، مهاجرت گسترده نخبگان و نااطمینانی نسبت به آینده رنج میبرند. در چنین شرایطی، هر خبر اعدام، صرفنظر از جزئیات پرونده، فضای اجتماعی را سنگینتر و احساس ناامنی روانی را عمیقتر میکند.
اگر هدف، کاهش جرم و افزایش امنیت است، راهحل در اصلاح نظام آموزشی، مبارزه با فساد، ایجاد فرصتهای برابر، تقویت عدالت قضایی، شفافیت و پاسخگویی نهفته است؛ نه در افزایش شمار اعدامها.
صدای خانوادههایی که شنیده نمیشوند
پشت هر حکم اعدام، مادری قرار دارد که چشمانتظار بازگشت فرزندش بوده است؛ پدری که رؤیاهایش را از دست داده؛ خواهر و برادری که با خاطراتی نیمهتمام زندگی خواهند کرد.
هیچ جامعهای نباید به دیدن مرگ انسانها عادت کند. عادی شدن اعدام، عادی شدن خشونت است و جامعهای که خشونت در آن عادی شود، دیر یا زود هزینههای سنگینتری خواهد پرداخت.
آینده را نمیتوان اعدام کرد
قدرت واقعی از رضایت مردم، اعتماد عمومی، قانونمداری و احترام به حقوق شهروندان سرچشمه میگیرد. تاریخ نشان داده است که حکومتها با افزایش مجازاتها الزاماً پایدارتر نمیشوند؛ بلکه آنچه ماندگار است، عدالت، پاسخگویی و احترام به انسان است.
ایران به جوانانش نیاز دارد؛ به اندیشههایشان، به استعدادهایشان، به تواناییهایشان و به رؤیاهایشان.
طناب دار شاید بتواند زندگی یک انسان را پایان دهد، اما نمیتواند خواست یک ملت برای عدالت، آزادی، کرامت انسانی و آیندهای بهتر را از میان ببرد.
تاریخ، نه شمار اعدامها را بهعنوان نشانه اقتدار، بلکه نحوه رفتار حکومتها با جان انسانها را به یاد خواهد سپرد. جامعهای که ارزش زندگی را پاس بدارد، آیندهای روشنتر خواهد ساخت؛ و جامعهای که جان انسان را آسان از دست بدهد، ناگزیر با زخمهای عمیقتری روبهرو خواهد شد
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر