اینترنت، سانسور و حق دسترسی به اطلاعات؛ نبرد پنهان بر سر آزادی در ایران
در قرن بیستویکم، دسترسی به اینترنت دیگر یک موضوع لوکس یا صرفاً فناوری نیست. اینترنت به بخشی از زندگی روزمره، آموزش، اشتغال، ارتباطات، فعالیتهای مدنی و حتی دسترسی به خدمات درمانی تبدیل شده است. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان حقوق بشر معتقدند که دسترسی آزاد به اینترنت و اطلاعات، بخشی از حقوق بنیادین انسانها محسوب میشود.
در ایران، مسئله اینترنت طی سالهای اخیر از یک موضوع فنی به یک موضوع حقوق بشری تبدیل شده است. قطع اینترنت، محدودسازی شبکههای اجتماعی، فیلترینگ گسترده و فشار بر کاربران فضای مجازی باعث شده ایران یکی از محدودترین محیطهای اینترنتی جهان را داشته باشد.
امروزه میلیونها ایرانی برای انجام سادهترین فعالیتهای روزمره مجبور به استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ هستند؛ وضعیتی که نه تنها آزادی اطلاعات را محدود میکند، بلکه بر اقتصاد، آموزش و زندگی اجتماعی نیز تأثیر مستقیم میگذارد.
اینترنت؛ حق یا امتیاز؟
در بسیاری از کشورهای جهان، اینترنت به عنوان یک زیرساخت حیاتی شناخته میشود.
سازمان ملل متحد بارها تأکید کرده است که دسترسی آزاد به اطلاعات و آزادی بیان در فضای آنلاین بخشی از حقوق اساسی شهروندان است.
این دیدگاه بر این اصل استوار است که شهروندان باید بتوانند آزادانه به اخبار، اطلاعات، دیدگاهها و منابع آموزشی دسترسی داشته باشند.
در دنیای مدرن، محدود کردن اینترنت میتواند به معنای محدود کردن دسترسی مردم به دانش، آموزش و مشارکت اجتماعی باشد.
گسترش فیلترینگ در ایران
در سالهای اخیر دامنه فیلترینگ در ایران به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.
بسیاری از شبکههای اجتماعی محبوب جهانی، پلتفرمهای ارتباطی و وبسایتهای خبری مستقل در ایران مسدود شدهاند.
این محدودیتها باعث شده میلیونها کاربر برای دسترسی به خدمات عادی اینترنت به ابزارهای فیلترشکن و شبکههای خصوصی مجازی (VPN) وابسته شوند.
کارشناسان فناوری معتقدند وابستگی گسترده مردم به این ابزارها خود نشانهای از ناکارآمدی سیاستهای محدودسازی است.
قطع اینترنت؛ یکی از شدیدترین ابزارهای کنترل اطلاعات
یکی از موضوعاتی که توجه نهادهای حقوق بشری را جلب کرده، استفاده از قطع یا محدودسازی گسترده اینترنت در دورههای حساس سیاسی و اجتماعی است.
مطالعات بینالمللی نشان دادهاند که در برخی مقاطع، بخش بزرگی از ارتباطات اینترنتی کشور دچار اختلال یا قطع شده است.
قطع اینترنت تنها به معنای از دسترس خارج شدن شبکههای اجتماعی نیست.
زمانی که اینترنت قطع میشود:
- ارتباط خانوادهها مختل میشود.
- کسبوکارهای آنلاین آسیب میبینند.
- دانشجویان و دانشآموزان به منابع آموزشی دسترسی ندارند.
- خبرنگاران و فعالان مدنی امکان اطلاعرسانی را از دست میدهند.
به همین دلیل بسیاری از سازمانهای حقوق بشری، قطع گسترده اینترنت را یکی از جدیترین اشکال محدودسازی آزادی اطلاعات میدانند.
تأثیر اقتصادی سانسور اینترنت
یکی از جنبههای کمتر دیدهشده فیلترینگ، خسارت اقتصادی آن است.
در سالهای اخیر هزاران کسبوکار ایرانی فعالیت خود را بر بستر اینترنت بنا کردهاند.
فروشگاههای آنلاین، تولیدکنندگان محتوا، مترجمان، برنامهنویسان، طراحان گرافیک و صدها شغل دیگر به دسترسی آزاد به اینترنت وابستهاند.
محدودسازی اینترنت باعث کاهش درآمد بسیاری از این افراد شده است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند هرگونه اختلال گسترده اینترنتی میتواند میلیونها دلار خسارت مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند.
جوانان و نسل دیجیتال
نسل جدید ایران در فضای دیجیتال رشد کرده است.
برای بسیاری از نوجوانان و جوانان، اینترنت تنها ابزار سرگرمی نیست؛ بلکه راهی برای یادگیری، ارتباط با جهان و کسب مهارتهای جدید است.
محدود شدن دسترسی به منابع جهانی آموزشی میتواند فرصتهای رشد فردی و حرفهای نسل جوان را کاهش دهد.
در دنیایی که رقابت علمی و فناوری هر روز شدیدتر میشود، محدودیت دسترسی به اطلاعات میتواند بر آینده کشور نیز تأثیر بگذارد.
روزنامهنگاران و رسانهها
فضای آنلاین در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای فعالیت رسانهای تبدیل شده است.
بسیاری از خبرنگاران، فعالان مدنی و رسانههای مستقل از اینترنت برای انتشار اخبار و گزارشهای خود استفاده میکنند.
محدودیتهای اینترنتی میتواند بر توانایی رسانهها برای اطلاعرسانی تأثیر بگذارد.
از نگاه مدافعان آزادی رسانه، دسترسی آزاد به اطلاعات یکی از پیششرطهای شکلگیری جامعهای آگاه و پاسخگو است.
امنیت دیجیتال و نگرانیهای جدید
علاوه بر فیلترینگ، موضوع امنیت دیجیتال نیز به یکی از دغدغههای مهم تبدیل شده است.
کاربران اینترنت در ایران با نگرانیهایی درباره حریم خصوصی، امنیت اطلاعات شخصی و نظارت آنلاین مواجه هستند.
فعالان حقوق دیجیتال معتقدند شهروندان باید بتوانند بدون ترس از نقض حریم خصوصی، از ابزارهای ارتباطی و اطلاعاتی استفاده کنند.
پیامدهای اجتماعی
محدودسازی گسترده اینترنت تنها یک مسئله فنی نیست.
این محدودیتها میتوانند بر:
- اعتماد عمومی
- مشارکت اجتماعی
- دسترسی به آموزش
- فرصتهای اقتصادی
- ارتباطات خانوادگی
تأثیر بگذارند.
جامعهای که دسترسی آن به اطلاعات محدود شود، در بسیاری از حوزهها با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.
نگاه جامعه جهانی
در سالهای اخیر سازمانهای حقوق بشری و نهادهای بینالمللی بارها نسبت به محدودسازی اینترنت در ایران ابراز نگرانی کردهاند.
گزارشگران ویژه سازمان ملل، سازمانهای مدافع آزادی رسانه و نهادهای حقوق دیجیتال تأکید کردهاند که دسترسی آزاد به اینترنت بخشی از حقوق بنیادین شهروندان است.
این نهادها از دولتها میخواهند از قطع گسترده اینترنت و محدودسازی غیرضروری دسترسی به اطلاعات خودداری کنند.
صدرا مجیب یزدانی
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر